Nadere wetenswaardigheden

Hoewel in het midden van de zeventiende eeuw zich al enkele Joden vestigden in Veenendaal, kwam de bloei van de gemeente, met de daaraan verbonden kentekenen van een georganiseerde gemeente vrij laat, nl. in het midden van de 19e eeuw.

De synagoge, die de huissynagoge verving,werd pas gebouwd in 1852, een eigen begraafplaats kreeg de gemeente pas in 1899.Tot dan werden de Veenendaalse overledenen begraven in Wageningen, hetgeen gepaard ging met een tocht van meer dan 3 uur. Er was slechts een kerkbestuur van 3 leden; een vrouwengenootschap werd pas in 1901 opgericht. De Joodse gemeente werd gekarakteriseerd door een goede integratie en vriendschappelijke omgang met de niet-Joodse bevolking (hetgeen ook in de onderduikperiode tot uiting kwam-in de omgeving van Veenendaal hebben ongeveer honderd joden, voornamelijk afkomstig uit Amsterdam, ondergedoken gezeten) aan de ene kant, en een, ook naar buiten tredende, Joods traditionele en religieuze levenswijze, die haar onderscheidde van de rest van de bevolking,aan de andere kant. De Joodse families van naam waren o.m. van Essen, van Creveld, Frijda,Vrij, van Aalten en Hijmans.
De van Essens maakten een belangrijk deel uit van de Veenendaalse samenleving en de firma in koloniale waren.
Weduwe N.L.van Essen (van haarzelf Betje van Creveld-steen(39)06),opgericht in 1879, had alom bekendheid.

Een broer van Betje, Mozes van Creveld, was schoonzoon van S.Bottenheim, die in 1861 de Veenendaalsche Stoomspinnerij-en Weverij(V.S.W.)oprichtte, een andere Joodse firma van faam, die een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling van de plaats leverde. Een bijzondere en publiekelijk actieve figuur was Dr.Aaron Hekster-steen (39)20,een geliefde medicus, die 21 jaar onafgebroken lid was van de gemeenteraad van Veenendaal.

Ondanks de pogingen, bleek na de catastrofe van de tweede wereldoorlog een herleving van de Joodse Gemeente te Veenendaal niet meer mogelijk en was er na 1972 geen sprake meer van Joods gemeenschapsleven.
De Joodse gemeente werd al in 1951 opgeheven en bij die van Utrecht gevoegd.

De synagoge werd in 1967 afgebroken. [Ontleend aan:-Het Joods Historisch Museum-website: http://www.jhm.nl/ en "Geschiedenis van de Joodse Gemeenschap in Stichts en Gelders Veenendaal"-uitgave van de werkgroep Joods Veenendaal-uitgeverij Kool Boeken, Veenendaal Ederveen-ISBN 90644235023-NUGI:-641-pag.144-145]