Nadere wetenswaardigheden

Dankzij het tolerante vestigingsbeleid van het stadsbestuur van Schoonhoven ontstond er in het midden van de achttiende eeuw een Joodse gemeenschap in deze plaats. Het eerste bekende Joodse huwelijk ter plaatse is van 1759.
De bruidegom Jacob Joseph, die klaarblijkelijk slachter was, duikt in 1764 weer op in een geschil met de stadskeurmeester, inzake een geslachte koe, die door de laatste voor consumptie ongeschikt werd bevonden.

Het aantal Joden te Schoonhoven toonde gedurende een 100 jaar een aanhoudende stijging, van 52 in 1795 tot 125 in 1860.

Tegen het einde van de negentiende eeuw begon het aantal joden in Schoonhoven af te nemen. Aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog had de gemeente in feite reeds opgehouden te bestaan. Er woonden toen nog 19 Joden in Schoonhoven.
Aanvankelijk werden de synagogediensten gehouden in een woonhuis.Eerst in de boven-achterkamer bij Abraham Hartog van Gelder en vanaf 1767 in een huisje naast de Joodse begraafplaats.
De begraafplaats was in dat jaar aangekocht was en onderging honderd jaar later een uitbreiding.
De eerste statuten van de Joodse Gemeente dateren van 1789. Vanaf 1817 werd een bovenkamer van een huis aan de Kerkstraat als synagoge gebruikt. Op 1 november 1823 werd door genoemde Abraham Hartog van Gelder een zeventiende-eeuws huis aangekocht om tot synagoge verbouwd te worden. Door geldgebrek duurde het tot 14 september 1838 voordat de synagoge, met leslokalen, werd ingewijd door opperrabbijn E.Loewenstam.
Opmerkelijk is de ondersteuning,die het gemeentebestuur verleende aan de subsidieaanvraag aan de Provincie hiervoor in het jaar 1834.
In 1868 kreeg de synagoge een nieuwe voorgevel en in 1875 werd er een mikwe in aangebracht.
In de zestiger jaren van de negentiende eeuw ontstond door een conflict een scheuring binnen de Joodse Gemeente.
Meningsverschillen in het persoonlijke vlak en niet geschillen van godsdienstige aard waren hier de reden van.
De afgescheiden gemeente maakte vanaf 1864 gebruik van een aparte synagoge. Als voorgangers fungeerden Elias Schenk (vermoedelijk graf (28) en zijn zoon Eliazer-graf (28)).
De aparte gemeente kreeg echter,ondanks een verzoek daartoe, geen toestemming van het Gemeentebestuur tot de inrichting van een eigen begraafplaats.
Aangezien de Joodse wethouder E.E. Denekamp (graf (28) ),een van de figuren waarom het conflict was ontstaan, degene was die het standpunt van de gemeente Schoonhoven moest bepleiten, is de afwijzing van dit verzoek niet verwonderlijk.
De scheuring werd spoedig daarna ongedaan gemaakt.
Onder de resterende grafstenen zijn de namen van een aantal families, waarvan bekend is dat zij een rol speelden in het killeleven van Schoonhoven terug te vinden:-Van Gelder (genealogisch onderzoek toonde aan dat er 2 families Van Gelder waren in Schoonhoven, de eerste die is terug te voeren naar
gegevensbestanden van Amsterdam, de tweede naar Den Haag), Van Klaveren, Schenk, Adelaar, Berkeleij,Van Blankensteijn, Denekamp, e.a.

Na het beroep van marskramer/koopman (een kwart van de geregistreerde kooplieden in Schoonhoven
beleden de Joodse religie) waren de beroepen die onder de joden van Schoonhoven het meest
voorkwamen,die van slachter en vleeshouwer. Daarnaast waren er enkele leden van de Joodse
gemeenschap werkzaam in de goud- en zilverbranche en in de textiel.

Gedurende de bezetting zijn alle Joodse inwoners van Schoonhoven, met uitzondering van het echtpaar Van Klaveren, gedeporteerd en vermoord.
Van dit echtpaar, waarvan de echtgenoot het slagersvak uitoefende, is het mevrouw Van Klaveren, die aan het eind van de jaren vijftig van de vorige eeuw,als laatste op de begraafplaats van Schoonhoven werd begraven.
Hun in Rotterdam ondergedoken zoon overleefde de oorlog niet.

Na de oorlog is de Joodse Gemeente van Schoonhoven in 1947 opgeheven en bij die van Rotterdam gevoegd. De synagoge werd verkocht en dient sinds 1983 als het "Edelambachtshuys", een museum voor zilversmeedkunst. De begraafplaats wordt onderhouden door de plaatselijke overheid en staat op de
gemeentelijke monumentenlijst.

[Ontleend aan:-1)-"Twee eeuwen Joods leven in Schoonhoven"-P.Muilwijk-augustus 1985-Stencil van een
lezing
aanwezig in de genealogische bibliotheek van Akevoth in Jeruzalem.
2)-Website van het Joods Historisch Museum-http://www.jhm.nl
3)-Aanvullende gegevens van Moshe Mossel-Jeruzalem-uit het gegevensbestand van
Ashkenazisch
Amsterdam in de 18e eeuw bij Akevoth-website:-http://dutchjewry.org

Samengesteld door Ben Noach (Akevoth).